Kolumna u ruskoj Nezavisimoj gazeti: „Milo je crna mrlja u odnosima Rusije i Crne Gore“

POLITIKA
cover

Prije 9 godina Rusija i Crna Gora svečano su obilježile 300 godina zajedničkih odnosa. Praktično jedino iskušenje koje su za ta, prva tri vijeka, prošle, bila je 1948. godina i rezolucija Informbiroa, kada dolazi do razlaza između Tita i Staljina. Hiljade crnogorskih komunista su uhapšene, često i samo na osnovu sumnje da gaje simpatije prema Staljinu i Sovjetskom Savezu internirane u koncetracione logore, muškarci – na Goli otok, žene na ostrvo Sveti Grgur.

 

Mnogi smatraju da je upravo dva vijeka građen kult Rusije, od 1711 do 1916. godine, bio ključni da se komunistička ideja u Crnoj Gori, u odnosu na broj stanovnika, stekne neuporedivo više pristalica u odnosu na sve ostale regione Kraljevine Jugoslavije. Ove teze kasnije su posredno potvređene 1948. godine kada su Crnogorci ponovo bili ubjedljivo najborojniji među interniranima na Goli otok. Malo je društvenih grupa koje su postradale kao crnogorski komunisti. Prvo ih je proganjala Kraljevina Jugoslavija, potom okupator istrebljivao na svakom koraku, da bi svega tri godine poslije oslobođenja zbog vjere u Rusiju bili upućeni u koncentracione logore, u kojima su moralna poniženja bila nerijetko teža i od smrti.

 

Podrška Đukanoviću 2006.– istorijska greška Rusije

 

Prva tri vijeka rusko-crnogorskih odnosa zatvorila je po mnogo čemu sporna ruska podrška razbijanju zajedničke države Srbije i Crne Gore 2006. godine. Zašto se to dogodilo do danas je praktično ostalo nepoznanica. U balkanskoj javnosti rasprostanjeno je mišljenje da je rusku podršku Milu Đukanoviću u razbijanju zajedničke Crne Gore i Srbije determinisali interesi moćne poslovno-finansijske elite, koja u Crnu Goru polovinom prve dekade XXI vijeka počela da masovno investira. Ravno godinu dana prije referenduma o nezavisnosti oligarh Oleg Deripaska kupuje najveće i najvažnije preduzeće u državi «Kombinat aluminijuma Podgorica» (KAP) i «Rudnik boksita» u Nikšiću, koji je predstavljao dio istog proizvodnog lanca.

 

Ne može se sa sigurnošću reći koliko su tačno iznosile ruske investicije u ekonomiju i nekretnine, zvanično se govori o cifri od oko dve milijarde dolara. Međutim, ako se uzmu u obzir transakcije preko of-šor banaka, taj iznos bi mogao da bude višestruko veći. Ono što bode oči je da su gotovo sve ruske investicije u crnogorsku ekonomiju doživjele neuspeh, počev od Deripaskinog KAP-a, pa do nekretnina koje ruski građani danas mogu prodati po znatno nižoj cijeni od one po kojoj su je stekli prije 10-15 godina. Oleg Deripaska trenutno vodi spor protiv crnogorske države u kojima traži odštetu od 300 miliona dolara.

 

Uticaj moćne finansijsko-poslovne elite za kreiranje ruske podrške razbijanju zajednične države Crne Gore i Srbije svakako je postojao, ali nikako nije bio jedini, niti ključni faktor. Još najmanje dva faktora odigrala su važnu ulogu da se Rusija pogrešno pozicionira prema crnogorskom referendumu 2006. godine.

 

Recidivi iz perioda Jeljcina

 

Prvi od dva dopunska faktora, koji su, po mom mišljenju, determinisali pogrešan odnos Rusije prema crnogorskom referendumu, bio je još uvijek snažan uticaj kadrova iz Jeljcinovog perioda te 2005/6. godine, koje nakon svog prvog izbora za predsjednika 2000. Vladimir Putin tek počinje postepeno da sklanja. Milo Đukanović Jeljicinovoj admnistraciji postaje veoma interesantan otprilike 1997. godine, nakon što pod uticajem Zapada okreće leđa Slobodanu Miloševiću. Iz transkripata telefonskih razgovora Klintona i Jeljcina, objavljenih od strane Kongresne biblioteke u Vašingtonu 2018. saznajemo da je Boris Jeljcin nepokornog Slobodana Miloševića smatrao smetnjom u odnosima sa SAD, do kojih mu je bilo veoma stalo da ostanu prijateljski. Simpatije ruskog naroda prema Srbima primoravale su Jeljcina da se, kako su objavljeni transkripti otkrili, protiv svoje volje konfrontira sa SAD.

 

Stoga, ne treba da čudi što je Milo Đukanović nakon raskida sa Miloševićem dobro prihvaćen od strane Jeljcinove administracije. Posebne veze Đukanovića sa određenim krugovima u Rusiji, postojale su i ranije. Početkom 90-ih vlada na čijem čelu je bio Đukanović pokušala je da investira u fabriku hemijskih proizvoda u Tatarstanu. Jeljcinov zamjenik i kasniji politički protivnik general Aleksandar Ruckoj izjavio je nekoliko godina prije da je Đukanović početkom 90-ih „molio za 10-ak miliona dolara pomoći za predizbornu kampanju“. Oslobođen hipoteke nepokornog Slobodana Miloševića, Milo Đukanović krajem 90-ih postaje idealan partner tadašnjim Jeljcinovom okruženju, kome je bilo primarno stalo do ličnog bogaćenja i odličnih odnosa sa SAD. Đukanović im je stoga bio dvostruko koristan: i kao saradnik u mutnim poslovima, i kao instrument za rušenje Miloševića.

 

Nepovjerenje prema vlastima u Srbiji

 

Dakle, interesni krugovi u Rusiji, sa kojima Đukanović ostvaruje kontakte početkom 90-ih i intezivira ih nakon razlaza sa Miloševićem, aktivno rade sa finansijsko-poslovnom elitom te zemlje na uvjeravanju donosilaca odluka da je državna samostalnost Crne Gore, čiju ekonomiju već kontrolišu preko Deripaskine investicije, masovne kupovine nekretnina i stotina hiljada turista koji godišnje posjete crnogorsko primorje, strateški dobro po interese Ruske Federacije.  

 

Dva gore navedena faktora bila su potreban, ali ne i dovoljan uslov da ruska državna politika prema nezavisnosti Crne Gore zauzme blagonaklon stav. Treći faktor, koji je po mom mišljenju definitivno presudio da Rusija stane iza Mila Đukanovića 2006. godine bilo je potpuno nepovjerenje Putinove administracije prema tadašnjim vlastima u Srbiji. Stepen nepovjerenja vidi se na primjeru obilježavanja 60. godišnjice Pobjede nad fašizmom, kada nikoga od predstavnika zvaničnog Beograda nije bilo na Paradi pobjede u Moskvi.

 

Prva posjeta Vladimira Putina Srbiji, odnosno SR Jugoslaviji, u junu 2001. počela je skandalom, jer ga na aerodromu nije sačekao tadašnji šef države Vojislav Koštunica, već predsjednik Savezne vlade Zoran Žižić. O tome koliko je mučna atmosfera vladala na razgovorima koje je Putin sa Koštunicom i tadašnjim državnim vrhom vodio u Palati federacije svjedoči detalj da je prilikom odlaska delegacije sa beogradskog aerodroma ogorčeni načelnik ruskog Generalštaba general Anatolij Kvašnjin provobitno odbio da se rukuje sa domaćinima na ispraćaju. Vjerovatno, na Putinovu sugestiju, Kvašnjin se naknadno vratio iz aviona da se ipak pozdravi sa našim zvaničnicima i oficirima. Avion sa beogradskog aerodroma odletio je na prištinsku Slatinu gdje je Putin obišao raspoređeni ruski kontigent KFOR-a, koji će nedugo poslije kontroverznog i hladnog prijema u Beogradu zauvijek napustiti Kosovo i Metohiju.

 

Ako su nade u Đukanovića da će biti pouzdan saveznik Rusije bile pogrešne, vrijeme je pokazalo da su rezerve prema tadašnjim vlastima Srbije bile apsolutno opravdane. U martu 2011. godine na predlog tadašnjeg ministra spoljnih poslova Srbije Vuka Jeremića Srbija se pridružila sankcijama EU protiv Bjelorusije, jedine zemlje koja je tokom NATO agresije iskreno podržavala SR Jugoslaviju. Obrazloženje tadašnje vlade za sankcije Minsku bile su obaveze prema procesu pridruživanja EU. Stoga, vjerovatno bi se i Srbija tri godine kasnije pridružila sankcijama EU protiv Rusije, kao što je to uradio režim Mila Đukanovića u Podgorici da na izborima 2012. nije došlo do promjene vlasti.

 

Da su u Beogradu 2005/6. godine bili drugačiji odnosi snaga, odnosno da se na vlasti nalazila sadašnja garnitura na čelu sa predsjednikom Aleksandrom Vučićem, vjerovatno ni poslovno-finansijska elita i ostaci bivše Jeljcinove administracije ne bi uspjeli da izlobiraju blagonaklon odnos Kremlja prema razbijanju zajedničke države Srbije i Crne Gore. Ipak, ruska podrška Milu Đukanoviću 2006. godine bila je veoma važna, ali nikako ključna za realizaciju projekta odvajanja od Srbije. Kompletan sporni referendumski proces, koga je odlučilo tek nešto više od 1000 glasova, na koji su pristalice opstanka zajedničke države sa Srbijom uložile oko 2000 prigovora, verifikovala je EU. Na čelu referendumske komisije tada se nalazio EU izaslanik František Lipka, koji je lično odbio bukvalno svih 2000 prigovora poražene strane, do kojih bukvalno svaki pojedinačno mogao da dovede u pitanje sporni rezultat. Tako da i bez ruske podrške epilog bi vjerovatno bio isti.  

 

Kraj „ljubavi“ između Đukanovića i Kremlja  

 

Prividno dobri odnosi Rusije i Crne Gore potrajali su do proljeća 2014. godine, kada Crna Gora, slijedeći instrukcije iz Brisela, uvodi sankcije Rusiji. Moskva do dana današnjeg na te sankcije praktično nije adekvatno odogovorila, a na raspolaganju im je stajao odgovor u sferi turizma, kroz smanjenje čarter letova u sezoni i ograničenje transakcija ruskih i crnogorskih banaka. Gotovo da nije bilo antiruske rezolucije, koju u međunarodnim organizacijama nijesu podržali predstavnici zvanične Podgorice, počev od osude prisajedinjenja Krima do već skoro zaboravljene afere Skripalj.

 

Kulminacija nastupa na jesen 2016 godine, kada crnogorske vlasti objavljuju potjernicu za dvojicom oficira ruskih tajnih službi, Eduardom Šišmakovim i Vladimirom Popovim, koje optužuju za pokušaj organizovanja prevrata i likvidaciju Mila Đukanovića. Nije bilo slučajno da se presuda u ovom na crnogorskim medijima direktno prenošenom procesu donosi baš na Dan pobjede — 9.maja. Šišmakov dobija 15, a Popov 12 godina. Komentarišući taj proces, saradnik Instuta za slavistiku Ruske akademije nauka dr Georgij Engeljhart ocijenio je da „niko ozbiljan u Crnoj Gori ne vjeruje optužbama tužioca Katnića i da na proces gledaju kao komediju.“ Međutim, pored male unutrašnje upotrebne vrijednosti, proces je itekako pomogao da se Rusija diskredituje na međunarodnom planu, jer, kako ovaj ekspert smatra, „svjetska javnost na osnovu šturih agencijskih vijesti nije mogla formirati cjelovitu sliku o optužnici koja počiva na kontradiktornim svjedočenjima Sinđe i Paje.“ Engeljhart je mišljenja da pristanak Crne Gore da bude „propagandni projektil Zapada u diskreditaciji Rusije na međunarodnom planu nanio više štete međusobnim odnosima, čak i od pristupanja NATO paktu“.

 

Bez obzira što su odnosi dvije zemlje godinama srozani na najniži nivo, u crnogorskoj javnosti su se nekoliko puta pojavile zbunjujuće protokolarne čestitke Milu Đukanoviću, poput one iz Predsjedničke admnistracije poslije pobjede na predsjedničkim izborima u aprilu 2018. Interesantno je da ove čestitke nema na zvaničnom sajtu ruskog predsjednika – Kremlin.ru, što je i slučaj sa nedavnom čestitkom Đukanoviću povodom Vaskrsa od strane mitropolita Ilariona, koje takođe nema ni na jednom informativnom resursu Ruske pravoslavne crkve.

 

Nesporno je da u Rusiji i dalje ima političkih i posebno biznis krugova, koji iz ličnih i finansijskih interesa žele dobre odnose Đukanovićem. Međutim, moć njihovog lobiranja značajno je smanjena u odnosu na 2005-06. godinu, kada su bitno uticali na definisanje spoljnopolitičkog vektora prema Balkanu. Danas najviše što mogu Đukanovićevi prijatelji u Rusiji je da izlobiraju neku protokolarnu čestitku.

 

Međutim, istoriju početka četvrtog vijeka odnosa Rusije i Crne Gore neće pisati sadržaj protokolarnih čestitki, već rezolucije ruske Državne dume iz novembra 2015, koja Mila Đukanovića opisuje kao „crnu mrlju u cjelokuprnoj istoriji odnosa Rusije i bratske nam Crne Gore“, odnosno po jasnoj podršci Moskovske patrijaršije i samog mitropolita Ilariona kanonskoj pravoslavnoj crkvi u Crnoj Gori iz februara ove godine, u kojoj Mila Đukanovića porede sa Petrom Porošenkom.

 

Na kraju tu je i nedavna ocjena ministra Sergeja Lavrova: „Tužno je kad dođe do izdaje i to ne nekog konkretno, nego izdaje naroda koji je uvek bio uz tebe. Ali, ja sam uveren da će osećanja, ovaploćena u stihovima Visockog i koja deli velika većina Crnogoraca, na kraju prevladati, a oni koji su tu privremeno — otići će“.

Izvor: Balkanist

KOMENTARI

chat

IZDVOJENE VIJESTI

VIC DANA

joke

Zbog krađe u prodavnici žena se našla na sudu: Šta si ukrala? Konzervu breskvi. - odgovori ona. Koliko je bilo breskvi u konzervi? Bilo ih je šest. Dobro, onda šest dana pritvora! Tad se iz pozadine začu glas njenog muža: Gospodine, ukrala je i konzervu graška!

SUDOKU

sudoku

Postoji greska

Čestitamo, uspješno ste rijesili sudoku!

1 2 3 4 5
6 7 8 9 x

VRIJEME

weather
BANJA LUKA VRIJEME